Czym jest anonimizacja pozorna?
Stan prawny na
Anonimizacją pozorną nazywamy usunięcie nazwisk przy pozostawieniu cech, po których osobę nadal da się rozpoznać. Tekst po takiej operacji wciąż zawiera dane osobowe, więc wklejenie go do narzędzia AI podlega tym samym zasadom co tekst z nazwiskiem.
Co oznacza to określenie
„Anonimizacja pozorna” to nasze określenie, a nie termin prawny. Oznacza usunięcie nazwisk przy pozostawieniu cech, po których osobę da się rozpoznać.
Takie cechy nazywa się quasi-identyfikatorami. Quasi-identyfikator to informacja, która sama nie wskazuje osoby, ale w połączeniu z innymi pozwala ją rozpoznać: miejscowość, funkcja, wiek, data zdarzenia.
Na czym najczęściej się potykamy
Po usunięciu nazwisk w tekście często zostają:
- NIP i numer KRS,
- sygnatura sprawy,
- daty i kwoty,
- metadane plików PDF i DOCX (autor, organizacja, historia zmian),
- nagłówki i pieczęcie na skanach,
- unikatowy układ faktów, który osoba z otoczenia rozpozna.
Przykład z praktyki medycznej
Z opisu przypadku usunięto nazwisko lekarza. Zostały: miasto, specjalizacja, wiek i staż pracy. W mniejszej miejscowości taka kombinacja nadal wskazuje jedną osobę. Tak samo działają cechy pacjenta: rzadkie rozpoznanie, data przyjęcia, oddział i wiek potrafią wskazać konkretnego chorego równie skutecznie jak nazwisko. (Przykład ilustracyjny, bez danych prawdziwego pacjenta.)
Pseudonimizacja to nie anonimizacja
Zastąpienie nazwisk oznaczeniami, przy zachowaniu klucza, to pseudonimizacja (art. 4 pkt 5 RODO). Dane pseudonimizowane nadal są danymi osobowymi. Spod RODO wyłączone są dopiero dane anonimowe, czyli takie, które nie pozwalają zidentyfikować osoby (motyw 26 RODO).
Tajemnica chroni więcej niż RODO
Tajemnica zawodowa lekarza, radcy prawnego czy urzędnika obejmuje informacje, a nie tylko dane osobowe. Naruszenie tajemnicy jest więc możliwe nawet wtedy, gdy w poleceniu dla modelu nie ma żadnych danych osobowych, a pozostał opis sprawy, który ktoś z otoczenia rozpozna.
Higiena poleceń
- Minimalizacja: do narzędzia trafia tylko to, co jest potrzebne do zadania.
- Oznaczenia zastępcze: [PACJENT_1], [MIESZKANIEC_2], [MIASTO] zamiast prawdziwych danych, z kluczem przechowywanym poza narzędziem. To pseudonimizacja, więc reszta tekstu też musi przejść kontrolę.
- Usuwanie przed wysłaniem: dane usuwa się przed wklejeniem, a nie po. Dotyczy to także metadanych pliku.
- Test rozpoznawalności: czy osoba znająca środowisko rozpoznałaby, o kogo chodzi? Jeśli tak, to nie jest anonimizacja.
Podstawa prawna
Art. 4 pkt 1 i pkt 5, art. 5 ust. 1 lit. c, art. 9 i art. 28 RODO; motyw 26 RODO; przepisy o tajemnicy zawodowej właściwe dla danego zawodu.
Szerzej
- AI przy analizie akt (otwiera się w nowej karcie) (dr Paweł Kowalski, pawelkowalski.ai)